Trường THPT Nguyễn Đức Cảnh được thành lập theo Quyết định số 254/QĐ-UB ngày 6/6/1985 của Chủ tịch UBND tỉnh. Địa điểm ngày nay của Trường tại số 24 phố Đinh Tiên Hoàng, phường Kỳ Bá, thành phố Thái Bình.

       Hai năm học đầu tiên từ 1985 đến năm 1987, Trường đặt tạm thời tại xã Trần Lãm, thị xã Thái Bình. Lớp học lúc đó là nhà kho hợp tác xã và đình Cả. Năm học đầu tiên có 6 lớp 10. Quyết tâm vượt qua mọi gian nan, thử thách, ngay từ hai năm học đầu tiên vô cùng khó khăn nhưng thầy và trò nhà trường vẫn giành được thành tích rất đáng trân trọng: 9 đội tuyển học sinh giỏi tham gia dự thi thì có 8 đội tuyển đạt giải cao (5 giải nhất, 1 giải nhì, 2 giải ba). Năm học 1987 - 1988, Trường chuyển về ngôi trường mới khang trang với dãy nhà 4 tầng, 24 phòng học song vẫn còn khó khăn, thiếu thốn về cơ sở vật chất. Tại đây, thầy và trò lại tiếp tục hăng say lao động, đập gạch, rải xỉ than, xỉ vôi làm sân trường và các lối đi, trồng cây bóng mát... 33 năm, khoảng thời gian quý báu đó đã tạo nên lịch sử phát triển của Trường. Trường THPT Nguyễn Đức Cảnh đã lớn mạnh không ngừng, tiến bộ về mọi mặt và dần hoàn thiện về cơ sở vật chất. Năm 1995, nhà trường xây dựng nhà hiệu bộ. Năm 2000, nhà trường xây dựng dãy nhà học 3 tầng, 12 phòng học. Năm 2002, nhà trường xây dựng khu nhà thí nghiệm, thực hành, thư viện, phòng tin học. Đến nay, Trường có 100% lớp học cao tầng, đủ các phòng học chức năng với thiết bị khá hiện đại. Trang thiết bị của nhà trường cũng luôn được sửa chữa, tăng cường đáp ứng được nhu cầu dạy học và các hoạt động khác.

        33 năm qua, bên cạnh sự lớn mạnh về cơ sở vật chất, Hội đồng Giáo dục nhà trường cũng không ngừng phát triển, trưởng thành. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên của trường từ năm học đầu tiên 1985 - 1986 có 19 thầy cô đến năm học 2018 - 2019 có 91 cán bộ, giáo viên, 100% đạt chuẩn, trong đó 8 thầy cô có học vị thạc sĩ. Số giáo viên giỏi các cấp luôn được duy trì và nâng cao trong từng năm. Trường vinh dự, tự hào có 3 thầy giáo được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú: thầy Bùi Tấn, thầy Lê Quang Cầu và thầy Bùi Vĩnh Chi. Các thầy thực sự là tấm gương sáng về đạo đức nhà giáo, tấm lòng tâm huyết với nghề, năng lực chuyên môn vững vàng để những thế hệ sau này noi theo. Nhiều thầy cô cũng thành đạt từ mái trường này, khi chuyển đến nơi công tác mới cũng đều là nhà quản lý giỏi, giáo viên có uy tín, giáo viên dạy giỏi, được học sinh nhiều thế hệ ghi nhận. Cùng với đội ngũ cán bộ giáo viên, quy mô lớp học cũng tăng dần theo từng năm. Năm học đầu tiên 1985 - 1986, nhà trường có 6 lớp, 368 em, đến năm học 2017 - 2018 có 42 lớp, 2.026 em. Số lượng học sinh đã tốt nghiệp ra trường 15.916 em, trong đó có hàng trăm em là thạc sĩ, tiến sĩ đang công tác, giảng dạy tại các học viện, trường đại học và các cơ quan nhà nước.

       Với việc thực hiện tốt quy chế chuyên môn, nội quy, kỷ cương học đường nên chất lượng dạy, học các bộ môn văn hóa của nhà trường luôn đứng đầu các trường THPT trong tỉnh. Kết quả thi học sinh giỏi của nhà trường ở top đầu, kết quả thi đại học nhiều năm nằm trong top 200 trường THPT trong toàn quốc có điểm thi cao nhất. Với tỷ lệ học sinh đỗ đại học, đỗ đại học điểm cao chỉ đứng sau Trường THPT Chuyên Thái Bình, Trường THPT Nguyễn Đức Cảnh đã vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh biểu dương, khen thưởng. Trong 33 năm qua trường luôn giữ vững danh hiệu Tiên tiến xuất sắc (trong đó có 8 năm Tiên tiến xuất sắc dẫn đầu cấp THPT, 1 năm lá cờ đầu ngành giáo dục và đào tạo Thái Bình) và đạt được Huân chương lao động, Cờ thi đua, Bằng khen, Giấy khen của các cấp Đảng, Chính quyền Trung ương và địa phương.

       Không chỉ quan tâm đến việc học tập và rèn luyên tại trường, nhà trường luôn tổ chức để các em học sinh tham gia các hoạt động xã hội, từ thiện, thi an toàn giao thông, tìm hiểu sức khỏe sinh sản vị thành niên, tìm hiểu về HIV/AIDS và cách phòng chống... nhằm giúp các em hình thành những phẩm chất quan trọng, bồi đắp những tình cảm tốt đẹp và trang bị những kỹ năng sống cần thiết. Bởi vậy định hướng: Dạy chữ - Dạy người – Dạy nghề luôn được quán triệt trong từng năm học làm cho trường chẳng những đẹp về đức, mạnh về tài mà còn đẹp về cảnh. Trường kiên trì duy trì nền nếp kỷ cương học đường, coi đó là nền tảng đưa nhà trường vững bước vươn lên. Qua nhiều năm nỗ lực, đến nay trường đã xây dựng được phong cách của học sinh trường THPT Nguyễn Đức Cảnh: Chăm ngoan – Học giỏi – Thanh lịch và phong cách của thầy dựa trên nền tảng tư tưởng: Dạy con người như con mình. Trường đã tạo dựng được: Học hiệu và là niềm tin của các cấp Đảng, Chính quyền địa phương, là địa chỉ tin cậy của học sinh và các bậc cha mẹ học sinh.